دانشنامه جهان اسلام، مدخل رسم

در ژوئن 2nd, 2015, نوشته شده در: نکته ها و اندیشه ها توسط

دانشنامه جهان اسلام
مدخل رسم

محمد نوری
11 خرداد 1394

19جلد نوزدهم دانشنامه جهان اسلام را آقای اباذر نصر زحمت کشید و از نمایشگاه بین‌المللی کتاب امسال (1394) برایم تهیه کرد. اولین مراجعه به آن پیدا کردن مفهوم «رسم» بود. زرکلی در الاعلام ذیل صلاح‌الدین صفدی می‌نویسد: و تعلم فی دمشق فعانی صناعة الرسم فمهر بها (ج2، ص315).
رسم از واژگان پرمعنا و دارای کثرت استعمال در فرهنگ و تمدن اسلامی است و در متون کهن فراوان بر این کلمه برمی‌خوریم. برخی از کاربردهای مهم این واژه عبارت است از:
تعریف (در علم منطق صوری)
قانون و تقنین (در حسبه و حقوق)
رفتار (در دانش اخلاق)
نشان و اثر باقیمانده (در دانش باستان‌شناسی و تاریخ)
جلا دهنده سکه (در سکه شناسی)
داغ و داغ زدن (در حیوان پزشکی و غیره)
طراحی پارچه (رسم یا رسم المهر به معنای طراحی پارچه خود دانش مستقلی بوده است)
این واژه به صورت ترکیبی مثل رسم‌الخط، رسم المهر، رسم المصحف هم کاربردهای فراوان دارد.
امّا وقتی دانشنامه جهان اسلام را گشودیم دیدم نوشته:
رسم ـــ» تعریف
رسم المصحف، اصطلاحی در علوم قرآنی
اولین مدخل ارجاعی به معنای منطقی رسم و دومی مقاله متوسطی (از نظر حجم) درباره معنای علوم قرآنی رسم است ولی به هیچیک از دیگر کاربردهای رسم اشاره نشده است. خوشحال بودیم که اگر دانشنامه جهان اسلام و دایرت‏المعارف بزرگ اسلامی کامل شوند، حداقل اطلاعات مهم فرهنگ و جامعه اسلامی را داریم و مشکلات پژوهشگران مرتفع می‌گردد. اما این مورد و مواردی مثل این نشان می‌دهد که واقعیت چیز دیگر است.
مشکلات مدیریت چنین دایرت‏المعارف‌هایی را همه می‌دانند ولی ملل دیگر با اینکه مشکلات ما را داشته یا دارند، آیا همین‌گونه رفرنس و کتاب مرجع تولید کرده‌اند. برای نمونه یک روش که در برخی کشورها اعمال شده اینست که در کنار تألیف دایرت‏المعارف اصلی، دیگر اطلاعات جدید یا قدیمی ولی مغفول را به روش اطلاع‌رسانی با نرم‌افزار یا سایت در اختیار پژوهشگران قرار می‌دهند. مثلاً واژه رسم و چند کلید واژه دیگر که در جلد 19 دانشنامه جهان اسلام به آن نپرداخته‌اند و اهمیت هم دارد، از طریق یک تا سه متن کوتاه ولی علمی برای هر مدخل، اطلاعات درباره آنها در اختیار پژوهشگران قرار می‌گیرد. و این اطلاعات روی سایت دانشنامه آورده شود. کل اطلاعات برای یک جلد اگر 500 صفحه هم بشود کمتر از دو میلیون تومان هزینه دارد ولی کار پژوهشگران را تا اندازه زیاد راه می‌اندازد.
چند سال قبل یکی از استادان دانشگاه سوربن که نویسنده‌ای مشهور است می‌گفت در مدخل «تجدد و تجدید» با اینکه بسیار مهم است و از زمان مشروطیت تا امروز حوادث به همین نام به وقوع پیوسته، امّا دانشنامه جهان اسلام حق مطلب را ادا نکرده است. گرایش او تجدد در جهان اسلام است و ده سال بود در این‌باره مطالعه داشت. همین نکات موجب می‌شود چنین آثار مرجعی از حیز انتفاع ساقط شود یا کم فایده گردد و در جهان با استقبال مواجه نگردد.

بدون نظر به “دانشنامه جهان اسلام، مدخل رسم”

ارسال نظر و پیشنهاد